اختصاص داده‌اند و در زمستان آنها را به مناطق گرمتر منتقل مىكنند . از اين گذشته منظور از برپا كردن ايلخيها اصلاح نژاد نيست ، بلكه مىخواهند براى توپخانه اسب تهيه كنند . اسبهاى مورد لزوم سوار رديف را عشاير بايد تأمين كنند ، براى خريد اسبهاى ما يحتاج سوارنظام كه مركب از پانصد نفر است دولت سالانه مبلغ معينى مىپردازد . بر خلاف عربها ، ايرانيها فقط و فقط بر اسب نر ( نريان ) سوار مىشوند . فقط حكام و ساير صاحب‌منصبان عاليمقام به خاطر تجمل چند ماديان نگاه مىدارند كه آنها هم تقريبا هيچ‌گاه از اصطبل خارج نمىشوند . مردم خيال مىكنند كه اسب اخته براى سوارى شگون ندارد و به همين دليل فقط اسبهاى باركش را براى مصارف توپخانه اخته مىكنند . چون اين عمل اغلب بين سالهاى پنجم و ششم زندگى اسب انجام مىگيرد با در نظر گرفتن عدم مهارت جراح و كوشش ناشيانه‌اى كه براى بند آوردن خون به عمل مىآيد ديگر از اينكه بسيارى از اين حيوانات از بين مىروند نبايد در شگفت شد . دوبار شاهد آن بودم كه اسبهاى تركمنى را به علت سركشى آنها اخته كردند : يكى از آنها در اثر اين عمل از بين رفت و ديگرى نيز از نافرمانى خود دست نكشيد . از نظر رنگ اسبهاى سفيد و نيلى و در درجهء بعد مگسى از تيرهء نجفى بيش از همه مورد پسند است . بعد نوبت به كهر و قره‌كهر مىرسد . از ساير رنگها بندرت رؤيت مىشود . دربارهء اسب سياه مىگويند كه زود خسته مىشود و نكبت به خانه مىآورد . همين خرافه دربارهء اسبهائى كه يك سم سفيد دارند نيز رايج است و اينها ديگر با نازلترين قيمت هم خريدارى پيدا نمىكنند . ايرانى جماعت با ساير اقوام شرقى در ابراز عشق و شور رشك‌آميز نسبت به اسبى كه در تملك دارد شريك است . از يك حيوان خوب بىعيب فقط با سختى بسيار مىتواند جدا شود . در اوضاع و احوال خاصى وى حاضر است اسب خود را به شاه يا حكام پيشكش كند اما تصميم به فروش آن نمىگيرد . مردم متمول بيست تا سى اسب نجيب در اصطبل خود دارند كه تقريبا هيچ سوار آنها نمىشوند و در مصارف ديگر نيز از آنها استفاده نمىكنند . اگر از قيمت يكى از اسبهاى آنها بپرسيد مبلغ افسانه‌اى مطالبه مىكنند بين پانصد تا هزار تومان و برحسب موقع از فروشهائى به اين مبالغ نيز داستانى مىگويند . اما اين همه جز تفاخر خاص ايرانيان نيست ، پس از همهء اين صحبتها آنچه من خود ديده‌ام اين است كه براى هيچ اسبى بيش از دويست تومان نپرداخته‌اند ؛ رقم متوسط بين شصت تا هفتاد تومان است . در ازاى سى تومان مىتوان اسب زيباى مفيدى از نژاد نيمه اصيل خريد اما مىتوان در ازاى شش تا بيست تومان اسبى بومى تهيه كرد . بيشتر شيرازيها به كار معامله و فروش اسب با هندوستان اشتغال دارند . دلالان متقلب اسب هم وجود دارند ( بخصوص دلالان ميانه در اين زمينه به بدى مشهورند ) كه مىدانند با